Κι αν έρθει κάποτε η στιγμή να χωριστούμε, αγάπη μου,
μη χάσεις το θάρρος σου.
Η πιο μεγάλη αρετή του ανθρώπου, είναι να 'χει καρδιά.
Μα η πιο μεγάλη ακόμα, είναι όταν χρειάζεται
να παραμερίσει την καρδιά του.

Την αγάπη μας αύριο, θα τη διαβάζουν τα παιδιά
στα σχολικά βιβλία, πλάι στα ονόματα των άστρων..
Τάσος Λειβαδίτης


Τετάρτη, 10 Δεκεμβρίου 2008

..Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι σε εποχές υγιείς το Κάλλος ταυτίσθηκε με το Αγαθόν και το Αγαθόν με τον Ήλιο..Ελύτης














ODYSSEAS ELYTIS


Λόγος στην Ακαδημία της Στοκχόλμης

"Λόγος στην Ακαδημία της Στοκχόλμης" του Οδυσσέα Ελύτη, κατά την τελετή απονομής του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας στις 8/12/1979 (εκφωνήθηκε στα γαλλικά - μετάφραση Νεοκλή Κουτούζη) .

Κύριοι ακαδημαϊκοί
Κυρίες και κύριοι

Ας μου επιτραπεί, παρακαλώ, να μιλήσω στο όνομα της φωτεινότητας και της διαφάνειας. Επειδή οι ιδιότητες αυτές είναι που καθορίσανε τον χώρο μέσα στον οποίο μου ετάχθη να μεγαλώσω και να ζήσω. Και αυτές είναι που ένιωσα, σιγά - σιγά, να ταυτίζονται μέσα μου με την ανάγκη να εκφρασθώ. Είναι σωστό να προσκομίζει κανείς στην τέχνη αυτά που του υπαγορεύουν η προσωπική του εμπειρία και οι αρετές της γλώσσας του. Πολύ περισσότερο όταν οι καιροί είναι σκοτεινοί και αυτό που του υπαγορεύουν είναι μια όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ορατότητα. Δεν μιλώ για τη φυσική ικανότητα να συλλαμβάνει κανείς τ' αντικείμενα σ' όλες τους τις λεπτομέρειες αλλά για τη μεταφορική, να κρατά την ουσία τους και να τα οδηγεί σε μια καθαρότητα τέτοια που να υποδηλώνει συνάμα την μεταφυσική τους σημασιολογία. 0 τρόπος με τον οποίο μεταχειρίστηκαν την ύλη οι γλύπτες της Κυκλαδικής περιόδου, που έφτασαν ίσια-ίσια να ξεπεράσουν τηv ύλη, το δείχνει καθαρά. Όπως επίσης, ο τρόπος που οι εικονογράφοι του Βυζαντίου επέτυχαν από το καθαρό χρώμα να υποβάλλουν το "θείο".

Μια τέτοια, διεισδυτική και συνάμα μεταμορφωτική επέμβαση μέσα στην πραγματικότητα επεχείρησε πιστεύω
ανέκαθεν και κάθε υψηλή ποίηση. Όχι να αρκεστεί στο "νυν έχον" αλλά να επεκταθεί στο "δυνατόν γενέσθαι" . Κάτι που, είναι η αλήθεια, δεν εκτιμήθηκε πάντοτε. Ίσως γιατί οι ομαδικές νευρώσεις δεν το επέτρεψαν. Ίσως γιατί ο ωφελιμισμός δεν άφησε τα μάτια των ανθρώπων ανοιχτά όσο χρειάζεται. Η ομορφιά και το φως συνέβη να εκληφθούν άκαιρα ή ανώδυνα. Και όμως. Η διεργασία που απαιτείται για να φτάσει κανείς στο σχήμα του Αγγέλου είναι, πιστεύω, πολύ πιο επώδυνη από την άλλη που εκμαιεύει όλων των λογιών τους Δαίμονες.
Βέβαια υπάρχει το αίνιγμα. Βέβαια υπάρχει το μυστήριο. Αλλά το μυστήριο δεν είναι μια σκηνοθεσία που επωφελείται από τα παιχνίδια της σκιάς και του σκότους για να μας εντυπωσιάσει απλώς. Είναι αυτό που εξακολουθεί να παραμένει μυστήριο και μέσα στο απόλυτο φως. Είναι τότε που προσλαμβάνει την αίγλη εκείνη που ελκύει και που την ονομάζουμε Ομορφιά. Την Ομορφιά που είναι μια οδός - η μόνη ίσως οδός προς το άγνωστο μέρος του εαυτού μας, προς αυτό που μας υπερβαίνει. Επειδή αυτό είναι στο βάθος η ποίηση: η τέχνη να οδηγείσαι και να φτάνεις προς αυτό που σε υπερβαίνει.

Από τα μυριάδες μυστικά σήματα, που μ' αυτά είναι διάσπαρτος ο κόσμος και που αποτελούν άλλες τόσες συλλαβές μιας άγνωστης γλώσσας, να συνθέσεις λέξεις και από τις λέξεις φράσεις που η αποκρυπτογράφησή τους να σε φέρνει πιο κοντά στην βαθύτερη αλήθεια.

Πού λοιπόν βρίσκεται σε έσχατη ανάλυση η αλήθεια; Στην φθορά και στον θάνατο που διαπιστώνουμε κάθε μέρα γύρω μας ή στη ροπή που μας ωθεί να πιστεύουμε ότι αυτός ο κόσμος είναι ακατάλυτος και αιώνιος; Είναι φρόνιμο να αποφεύγουμε τις μεγαλεπήβολες εκφράσεις, το ξέρω. Οι κατά καιρούς κοσμολογικές θεωρίες τις χρησιμοποίησαv, ήρθαν σε σύγκρουση, ακμάσανε, πέρασαν. Η ουσία όμως έμεινε, μένει. Και η Ποίηση, που εγείρεται στο σημείο όπου ο ορθολογισμός καταθέτει τα όπλα του για να τ' αναλάβει εκείνη και να
προχωρήσει μέσα στην απαγορευμένη ζώνη, ελέγχεται να είναι ίσια-ίσια εκείνη που προσβάλλεται λιγότερο από τη φθορά. Διασώζει σε καθαρή μορφή τα μόνιμα, τα βιώσιμα στοιχεία που καταντούν δυσδιάκριτα μέσα στο σκότος της συνείδησης όπως τα φύκια μέσα στους βυθούς των Θαλασσών. Να γιατί μας χρειάζεται η διαφάνεια. Για να διακρίνουμε τους κόμπους στο νήμα που μες από τους αιώνες τεντώνεται και μας βοηθεί να σταθούμε όρθιοι πάνω σ' αυτή τη γη.

Από τον Ηράκλειτο έως τον Πλάτωνα και από τον Πλάτωνα έως τον lησού διακρίνουμε αυτό το "δέσιμο" που φτάνει κάτω από διάφορες μορφές ως τις ημέρες μας και που μας λέει περίπου το ίδιο: ότι εντός του κόσμου τούτου εμπεριέχεται και με τα στοιχεία του κόσμου τούτου ανασυντίθεται ο άλλος κόσμος, ο "πέραν", η δεύτερη πραγματικότητα, η υπερτοποθετημένη επάνω σ' αυτήν όπου παρά φύσιν ζούμε. Είναι μια πραγματικότητα που τη δικαιούμαστε και που από δική μας ανικανότητα δεν αξιωνόμαστε.

Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι σε εποχές υγιείς το Κάλλος ταυτίσθηκε με το Αγαθόν και το Αγαθόν με τον Ήλιο. Κατά το μέτρο που η συνείδηση καθάρεται και πληρούται με φως, τα μελανά σημεία υποχωρούν και σβήνουν αφήνοντας κενά που - όπως ακριβώς στους φυσικούς νόμους - τα αντίθετά τους έρχονται να πληρώσουν τη Θέση τους. Κι αυτό, με τέτοιον τρόπο που τελικά το δημιουργημένο αποτέλεσμα να στηρίζεται και στις δύο πλευρές, Θέλω να πω στο "εδώ" και στο "επέκεινα". Ο Ηράκλειτος δεν είχε ήδη μιλήσει για μιαν "εκ των διαφερόντων καλλίστην αρμονίην";

Εάν είναι ο Απόλλων ή η Αφροδίτη, ο Χριστός ή η Παναγία, που ενσαρκώνουν και προσωποποιούν την ανάγκη να δούμε υλοποιημένο εκείνο που σε ορισμένες στιγμές διαισθανόμαστε, δεν έχει σημασία. Σημασία έχει η αναπνοή της αθανασίας που μας επιτρέπουν. Η Ποίηση οφείλει, κατά την ταπεινή μου γνώμη, πέραν από συγκεκριμένα δόγματα, να επιτρέπει αυτή την αναπνοή .

Πώς να μην αναφερθώ εδώ στον Φρειδερίκο Χαίλντερλιν, τον μεγάλο ποιητή που με το ίδιο πνεύμα εστράφηκε προς τους Θεούς του Ολύμπου και προς τον Ιησού; Η σταθερότητα που έδωσε σ' ένα είδος οράματος είναι ανεκτίμητη. Και η έκταση που μας αποκάλυψε μεγάλη. Θα έλεγα τρομακτική. Αυτή άλλωστε είναι που τον έκανε, όταν μόλις ακόμη άρχιζε το κακό που σήμερα μας πλήττει, ν' ανακράξει: Wozu Dichter in durftiger Zeit!

Oι καιροί, φευ, εστάθηκαν ανέκαθεν για τον άνθρωπο durftiger. Αλλά και η ποίηση ανέκαθεν λειτουργούσε. Δύο φαινόμενα προορισμένα να συνοδεύουν την επίγεια μοίρα μας και που το ένα τους αντισταθμίζει το άλλο. Πώς αλλιώς. Αφού και η νύχτα και τ' άστρα μας γίνονται αντιληπτά χάρη στον ήλιο. Με τη διαφορά ότι ο ήλιος, κατά τη ρήση του αρχαίου σοφού, εάν υπερβεί τα μέτρα καταντά "ύβρις". Χρειάζεται να βρισκόμαστε στη σωστή απόσταση από τον ηθικόv ήλιο, όπως ο πλανήτης μας από τον φυσικόν ήλιο, για να γίνεται η ζωή επιτρεπτή. Mας έφταιγε άλλοτε η αμάθεια. Σήμερα μας φταίει η μεγάλη γνώση. Δεν έρχομαι μ' αυτά που λέω να προστεθώ στην μακρά σειρά των επικριτών του τεχνικού μας πολιτισμού. Μια σοφία παλαιή όσο και η χώρα που μ' εξέθρεψε, μ' εδίδαξε να δέχομαι την εξέλιξη, να χωνεύω την πρόοδο μαζί με όλα της τα παρεπόμενα, όσο δυσάρεστα και αν μπορεί να είναι αυτά.

Τότε όμως η Ποίηση; Τι αντιπροσωπεύει μέσα σε μια τέτοια κοινωνία; Απαντώ: τον μόνο χώρο όπου η δύναμη του αριθμού δεν έχει πέραση. Και ακριβώς, η εφετεινή απόφασή σας να τιμήσετε στο πρόσωπό μου την ποίηση μιας μικρής χώρας δείχνει σε πόσο αρμονική ανταπόκριση βρίσκεστε με την χαριστική αντίληψη της τέχνης, την αντίληψη ότι η τέχνη είναι η μόνη εναπομένουσα πολέμιος της ισχύος που κατήντησε να έχει στους καιρούς μας η ποσοτική αποτίμηση των αξιών.

Είναι, το ξέρω, άτοπο ν' αναφέρεται κανείς σε προσωπικές περιπτώσεις. Και ακόμη πιο άτοπο να επαινεί το σπίτι του. Είναι όμως κάποτε απαραίτητο, στον βαθμό που αυτά βοηθούν να δούμε πιο καθαρά μιαν ορισμένη κατάσταση πραγμάτων. Και είναι σήμερα η περίπτωση. Μου εδόθηκε, αγαπητοί φίλοι, να γράφω σε μια γλώσσα που μιλιέται μόνον από μερικά εκατομμύρια ανθρώπων. Παρ' όλ' αυτά, μια γλώσσα που μιλιέται επί δυόμισι χιλιάδες χρόνια χωρίς διακοπή και μ' ελάχιστες διαφορές. Η παράλογη αυτή, φαινομενικά, διάσταση, αντιστοιχεί και στη υλικο-πνευματική οντότητα της χώρας μου. Που είναι μικρή σε έκταση χώρου και απέραντη σε έκταση χρόνου. Και το αναφέρω όχι διόλου για να υπερηφανευθώ αλλά για να δείξω τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας ποιητής όταν χρησιμοποιεί για τα πιο αγαπημένα πράγματα τις ίδιες λέξεις που χρησιμοποιούσαν μια Σαπφώ ή ένας Πίνδαρος π.χ. - χωρίς ωστόσο να έχει το αντίκρισμα που είχαν εκείνοι επάνω στην έκταση της πολιτισμένης τότε ανθρωπότητας. Εάν η γλώσσα αποτελούσε απλώς ένα μέσον επικοινωνίας, πρόβλημα δεν θα υπήρχε. Συμβαίνει όμως ν' αποτελεί και εργαλείο μαγείας και φορέα ηθικών αξιών. Προσκτάται η γλώσσα στο μάκρος των αιώνων ένα ορισμένο ήθος. Και το ήθος αυτό γεννά υποχρεώσεις. Χωρίς να λησμονεί κανείς ότι στο μάκρος εικοσιπέντε αιώνων δεν υπήρξε ούτε ένας, επαναλαμβάνω ούτε ένας, που να μην γράφτηκε ποίηση στην ελληνική γλώσσα. Nα τι είναι το μεγάλο βάρος παράδοσης που το όργανο αυτό σηκώνει. Το παρουσιάζει ανάγλυφα η νέα ελληνική ποίηση.

Η σφαίρα που σχηματίζει η νέα ελληνική ποίηση έχει, θα μπορούσε να πει κανείς, όπως κάθε σφαίρα δύο πόλους: τον βόρειο και τον νότιο. Στον ένα τοποθετείται ο Διονύσιος Σολωμός που από την άποψη της εκφραστικής επέτυχε - προτού υπάρξει ο Mallarmé στα ευρωπαϊκά γράμματα - να χαράξει με άκρα συνέπεια και αυστηρότητα την αντίληψη της καθαρής ποίησης με όλα της τα παρεπόμενα: να υποτάξει το αίσθημα στη διάνοια, να εξευγενίσει την έκφραση και να δραστηριοποιήσει όλες τις δυνατότητες του γλωσσικού οργάνου προς την κατεύθυνση του Θαύματος. Στον άλλο πόλο, τοποθετείται ο K. Π. Καβάφης, αυτός που παράλληλα με τον T. S. Eliot έφτασε στην άκρα λιτότητα, στη μεγαλύτερη δυνατή εκφραστική ακρίβεια, εξουδετερώνοντας τον πληθωρισμό στην διατύπωση των προσωπικών του βιωμάτων.

Ανάμεσα στους δύο αυτούς πόλους κινήθηκαν οι μεγάλοι μας άλλοι ποιητές, ο Ανδρέας Κάλβος, ο Κωστής Παλαμάς, ο Άγγελος Σικελιανός, ο Νίκος Καζαντζάκης, ο Γιώργος Σεφέρης, άλλος λιγότερο άλλος περισσότερο προς το ένα ή το άλλο από τα δύο άκρα. Αυτή είναι μια πρόχειρη και όσο γίνεται πιο σχηματική χαρτογράφηση του νεοελληνικού ποιητικού λόγου. Το πρόβλημα για μας που ακολουθήσαμε, ήτανε να επωμιστούμε τα υψηλά διδάγματα που μας κληροδότησαν και, ο καθένας με τον τρόπο του, να τ' αρμόσουμε πάνω στη σύγχρονη ευαισθησία. Πέραν από τα όρια της τεχνικής, οφείλαμε να φτάσουμε σε μια σύνθεση που από το ένα μέρος ν' αναχωνεύει τα στοιχεία της ελληνικής παράδοσης και από το άλλο να εκφράζει τα κοινωνικά και ψυχολογικά αιτήματα της εποχής μας. Με άλλα λόγια, να φτάσουμε να προβάλλουμε τον τύπο του "Ευρωπαίου - Έλληνα". Δεν μιλώ για επιτυχίες, μιλώ για προσπάθειες. Οι κατευθύνσεις είναι που έχουν σημασία για τον μελετητή της Λογοτεχνίας.

Πώς όμως ν' αναπτυχθούν οι κατευθύνσεις αυτές ελεύθερα όταν οι συνθήκες της ζωής είναι στις ημέρες μας εξοντωτικές για τον δημιουργό; Και πώς να διαμορφωθεί η πνευματική κοινότητα, όταν οι φραγμοί των γλωσσών ορθώνονται αξεπέραστοι; Σας γνωρίζουμε και μας γνωρίζετε από το 20 ή έστω το 30 % που απομένει ύστερα από την μεταγλώττιση. Ειδικά εμείς όλοι, όσοι κρατάμε από μια συγκεκριμένη παράδοση και μένουμε βουβοί, αμετάδοτοι πάσχουμε από την έλλειψη μιας κοινής γλώσσας. Και ο αντίκτυπος απ' αυτή την έλλειψη - αν ανεβούμε την κλίμακα - σημειώνεται ακόμη και στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της κοινής μας πατρίδας, της Ευρώπης.

Λέμε και το διαπιστώνουμε κάθε μέρα, ότι ζούμε σ' ένα χάος ηθικό. Κι αυτό, τη στιγμή που ποτέ άλλοτε η κατανομή των στοιχείων της υλικής μας ύπαρξης δεν έγινε με τόσο σύστημα, τόση στρατιωτική θα έλεγα τάξη, τόσον αδυσώπητο έλεγχο. Η αντίφαση είναι διδακτική. Όταν σε δύο σκέλη το ένα υπερτροφεί, το άλλο ατροφεί. Μια αξιέπαινη ροπή να συνενωθούν σε ενιαία μονάδα οι λαοί της Ευρώπης, προσκόπτει σήμερα στην αδυναμία να συμπέσουν τα ατροφικά και τα υπερτροφικά σκέλη του πολιτισμού μας. Οι αξίες μας ούτε αυτές δεν αποτελούν μια γλώσσα κοινή.

Για τον ποιητή - μπορεί να φαίνεται παράξενο αλλά είναι αληθές - η μόνη κοινή γλώσσα που αισθάνεται να του απομένει είναι οι αισθήσεις. Εδώ και χιλιάδες χρόνια, ο τρόπος που αγγίζονται δύο σώματα δεν άλλαξε. Μήτε οδήγησε σε καμία σύγκρουση όπως οι εικοσάδες των ιδεολογιών που αιματοκύλισαν τις κοινωνίες μας και μας άφησαν με αδειανά χέρια. Όμως όταν μιλώ για αισθήσεις δεν εννοώ το προσιτό, πρώτο ή δεύτερο, επίπεδό τους. Εννοώ το απώτατο. Εννοώ τις "αναλογίες των αισθήσεων" στο πνεύμα. Όλες οι τέχνες μιλούν με ανάλογα. Μια οσμή μπορεί να είναι ο βούρκος ή η αγνότητα. Η ευθεία γραμμή ή η καμπύλη, ο οξύς ή ο βαθύς ήχος, αποτελούν μεταφράσεις κάποιας οπτικής ή ακουστικής επαφής. Όλοι μας γράφουμε καλά ή κακά ποιήματα κατά το μέτρο που ζούμε και διανοούμαστε με την καλή ή την κακή σημασία του όρου. Μια εικόνα πελάγους από τον Όμηρο φτάνει άθικτη ως τις ημέρες μας. Ο Rimbaud την αναφέρει σαν mer melee au soleil και την ταυτίζει με την αιωνιότητα. Ένα κορίτσι που κρατάει έναν κλώνο μυρτιάς από τον Αρχίλοχο επιβιώνει σ' έναν πίνακα του Matisse και μας καθιστά πιο απτή την αίσθηση, τη μεσογειακή, της καθαρότητας.

Εδώ αξίζει να σκεφτεί κανείς ότι ακόμη και μια παρθένος της βυζαντινής εικονογραφίας, δεν διαφέρει πολύ. Παρά ένα κάτι ελάχιστο, συχνά, το εγκόσμιο φως γίνεται υπερκόσμιο και τανάπαλιν. Μια αίσθηση που μας δόθηκε από τους Αρχαίους και μια άλλη από τους Μεσαιωνικούς έρχονται να γεννήσουν μια τρίτη που τους μοιάζει όπως το παιδί στους γεννήτορές του.

Μπορεί η ποίηση ν' ακολουθήσει έναν τέτοιο δρόμο; Οι αισθήσεις μες απ' τον αδιάκοπο καθαρμό τους να φτάσουν στην αγιότητα; Τότε η αναλογία τους θα επαναστραφεί επάνω στον υλικό κόσμο και θα τον επηρεάσει.

Δεν αρκεί να ονειροπολούμε με τους στίχους. Είναι λίγο. Δεν αρκεί να πολιτικολογούμε. Είναι πολύ. Κατά βάθος ο υλικός κόσμος είναι απλώς ένας σωρός από υλικά. Θα εξαρτηθεί από το αν είμαστε καλοί ή κακοί αρχιτέκτονες το τελικό αποτέλεσμα. Ο Παράδεισος ή η Κόλαση που θα χτίσουμε. Εάν η ποίηση παρέχει μια διαβεβαίωση και δη στους καιρούς τους durftiger είναι ακριβώς αυτή: ότι η μοίρα μας παρ' όλ' αυτά βρίσκεται στα χέρια μας.





Odysseas Elytis - Sta xtimata vadisame olh mera




"To kohili" Elytis-Tranoudakis-Gisdakis




ΤΟ ΜΑΓΙΣΣΑΚΙ - Νένα Βενετσάνου




Ελύτης Οδυσσέας


5 σχόλια:

mareld είπε...

Αγαπημένοι μου!

Ξέρω ότι όλοι μας, είμαστε λυγισμένες ευωδιές, αυτές τις μέρες..αδυνατεί το μυαλό να συλλάβει..τα μάτια μου δακρύζουν αλλά το μυαλό μου είναι αλλού..αλλά που ακριβώς δεν ξέρω..
Βρίσκομαι κοντά στο βόρειο πόλο..πολύ παγωνιά.. αλλά περισσότερη στη ψυχή μου..

Ο Ελύτης μας όπως και ο Σολωμός μας αλλά και ο Καβάφης μας και..και..είναι από τις μόνιμες παρέες μου στη χαρά αλλά και στη λύπη..εδώ σταματάω..γιατί ο μικρός μου λεβεντάκος ο Χάρης σήμερα γίνεται 17 χρονών..ελπίζω η ζωή να το αφήσει να ζήσει όπως του αξίζει..


"Η σφαίρα που σχηματίζει η νέα ελληνική ποίηση έχει, θα μπορούσε να πει κανείς, όπως κάθε σφαίρα δύο πόλους: τον βόρειο και τον νότιο. Στον ένα τοποθετείται ο Διονύσιος Σολωμός που από την άποψη της εκφραστικής επέτυχε - προτού υπάρξει ο Mallarmé στα ευρωπαϊκά γράμματα - να χαράξει με άκρα συνέπεια και αυστηρότητα την αντίληψη της καθαρής ποίησης με όλα της τα παρεπόμενα: να υποτάξει το αίσθημα στη διάνοια, να εξευγενίσει την έκφραση και να δραστηριοποιήσει όλες τις δυνατότητες του γλωσσικού οργάνου προς την κατεύθυνση του Θαύματος. Στον άλλο πόλο, τοποθετείται ο K. Π. Καβάφης, αυτός που παράλληλα με τον T. S. Eliot έφτασε στην άκρα λιτότητα, στη μεγαλύτερη δυνατή εκφραστική ακρίβεια, εξουδετερώνοντας τον πληθωρισμό στην διατύπωση των προσωπικών του βιωμάτων".

Να και ο Σολωμός μου..
Είμαι και λίγο..ε;..λίγο ας μου το επιτρέψετε..ζακυνθινιά..τι να κάνουμε..
Να και ο Καβάφης μας να πάει η ψυχή του Διονύση στη θέση της!

Πολλές ζεστές αγκαλίτσες
και πολλά γλυκά φιλάκια!

Α..αυτές τις μέρες μου λείπετε..πολύ..πάρα πολύ..

ΑΣΤΟΡΙΑΝΗ είπε...

Φίλη γλυκειά κι αγαπημένη,
εδώ είμαι!
Να χαίρεσαι τον λεβέντη σου και ν' αποκτήσει ό,τι επιθυμεί. Ό,τι το καλύτερο. Με τύχη και με... μυαλό!

Κάτω από τη σκια αυτών των μεγάλων δημιουργών -και άλλων, βέβαια-, νιώθω τόσο μικρή, μα τόσο μικρή.
Ταυτόχρονα, νιώθω τυχερή που προηγήθηκαν και μου έδωσαν Φως, άσχετα που ο κόσμος ο πολύ-παθος δεν έχει καιρό να τον φωτίσει...

Δύσκολες μέρες στη Πατρίδα, Μαρέλντ μου!

Μίλα στους λεβεντογιούς σου, άσχετα με το τί οι άνθρωποι κάνουν, δίκαιο ή όχι, η Πατρίδα είναι μία. Είναι σαν τον Θεό.
Τον Δημιουργό.
Δεν τον βλέπουμε κάθε μέρα πλάι μας, μα είναι ΕΚΕΙ και μας δίνει ζωή.
Αγάπα τα, δίνε τη λάμψη σου, ήρεμη και στοργική. Οι χυμοί του δέντρου μπορεί να επαναστατήσουν μα να είσαι εκεί, διακριτική ή όχι, να είσαι πλάι τους...
ασε τους να νομίζουν ότι δεν σε χρειάζονται. Αν δεν το ένιωσες αυτό, θα τύχει κάποια ώρα. Μη δειλιάσεις και υποχωρήσεις.
Είσαι μάνα κι ακόμη κι η ανάσα σου τους είναι πολύτιμη.
Τί σου λέω?
Απλά, σε νιώθω μες την αγάπη και την περηφάνεια σου... κι ενώ:
"...λιχνίζω τον αγέρα ν' ακούσω τη φωνή μου σιμά σου
νάρχεται,
χάδι ν' αφήσει και φιλί.
- Σκόρπισα, μου απαντά, σφυρίζοντας, όμως
και αν αργήσω,
με ηλιαχτίδες, ή με βροχή,
εκεί θα σταματήσω..."

Με μια φέτα φρέσκο ψωμί και
μια μπουκιά σοκολάτα, θα τα μοιραστούμε.
Σας φιλώ,
Υιώτα
Ν.Υ.

Ερατώ είπε...

Η κάθε γλώσσα να μιλεί την καλοσύνη της ημέρας...
Είμαστε η χώρα των αντιφάσεων, τι να κάνουμε...

mareld είπε...

Ηλιανθάκι μου!

Σε ευχαριστώ για την καλοσύνη σου!
Με συγκινείς βαθιά!

Οὐκ ἔστιν ἀνδρὶ ἀγαθῷ κακὸν οὐδὲν οὔτε ζῶντι οὔτε τελευτήσαντι. Σωκράτης
Ο καλός άνθρωπος δεν παθαίνει τίποτα κακό, ούτε ζωντανός ούτε και νεκρός.
Ο καλός καλό δεν έχει. Ελληνική παροιμία

Τόση αντιφατικότητα..

Too often we underestimate the power of a touch, a smile, a kind word, a listening ear, an honest compliment, or the smallest act of caring, all of which have the potential to turn a life around.
Leo Buscaglia,

Recompense injury with justice, and recompense kindness with kindness.
Confucius

Kind words can be short and easy to speak but their echoes are truly endless.
Mother Teresa

Με το έργο του Ελύτη ασχολούμαι πολλά χρόνια και… ακόμη μαθαίνω. Είχα όμως την τύχη να προσεγγίσω τον Ελύτη εφοδιασμένος από την αρχή με ένα σπάνιο και ιδανικό (για το θέμα) ερμηνευτικό όπλο: Τους “Νόμους της Μορφής” του George Spencer Brown.

Για τον George Spencer Brown, η βάση της Εμπειρίας είναι η “θεμελιώδης πράξη διάκρισης” ανάμεσα σε εσωτερικό και εξωτερικό κόσμο, πριν από την οποία “τα όρια μπορούν να χαραχτούν οπουδήποτε επιθυμούμε” και “ο κόσμος σε αυτό το στάδιο μοιάζει με κινούμενη άμμο κάτω από τα πόδια μας”. Όμως μετά από αυτή την πρωταρχική πράξη Διάκρισης, ακολουθούν (σαν λογικές συνέπειες της ίδιας πράξης) όλες οι (γνώριμες στο Νου) “ιδιότητες” του Κόσμου ή του σύμπαντος που ζούμε. Πρόκειται για μία θεωρία θεμελιωδώς “διαδραστική”, μέσα στην οποία τον κυρίαρχο ρόλο παίζει ο ενεργός παρατηρητής, ο Νους-παρατηρητής που… όχι μόνο “παρατηρεί” αλλά και διαμορφώνει ενεργά τη δομή της Εμπειρίας του, μέσω Χάραξης Ορίων ανάμεσα σε όσα είναι “μέσα του” και όσα είναι “απ’ έξω του”. Στόχος αυτής της θεμελιακής Χάραξης Ορίων είναι η ίδια η Ύπαρξη, που ισορροπεί ακροβατώντας πάνω στο ίδιο το Όριο (της Διάκρισης), ένα σημείο ισορροπίας για το οποίο λέει ο Οδυσσέας Ελύτης:

Ένα σημείο Ένα σημείο
και σ’ αυτό πάνω ισορροπείς και υπάρχεις
κι απ’ αυτό πιο πέρα ταραχή και σκότος
κι απ’ αυτό πιο πίσω βρυγμός των αγγέλων
-Ένα σημείο Ένα σημείο

και σ’ αυτό μπορείς απέραντα να προχωρήσεις
ή αλλιώς τίποτε άλλο δεν υπάρχει πια…

Είναι αξιοσημείωτος ο τρόπος που εκφράζει ο Ελύτης την τοπολογία αυτού του “σημείου ισορροπίας”:

1) κι απ’ αυτό πιο πέρα ταραχή και σκότος (δηλαδή ο χαώδης, αμιγώς-εξωτερικός κόσμος)

2) κι απ’ αυτό πιο πίσω βρυγμός των αγγέλων (δηλαδή ο βλοσυρά κλειστός εσωτερικός κόσμος)

3) (ενώ) σ’ αυτό πάνω (το σημείο) ισορροπείς και υπάρχεις

Αυτό το “σημείο ισορροπίας” δεν είναι λοιπόν τίποτε άλλο από το όριο μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού κόσμου. Εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι επίσης το… ρητορικό ερώτημα (του ποιητή) το οποίο απαντούν οι προηγούμενοι στίχοι:

Και αυτός αλήθεια που ήμουνα Ο πολλούς αιώνες πριν
Ο ακόμη χλωρός μες στη φωτιά Ο άκοπος απ’ τον ουρανό
ψιθύρισε όταν ρώτησα:
- Τι το καλό; Τι το κακό;
omadeon.wordpress.com

Φιλιά καρδούλα μου!

mareld είπε...

Τριανταφυλλάκι μου!


Όταν ένα αντικείμενο φτάνει στην ανώτατη βαθμίδα της ανάπτυξης της αντίφασης του, ωριμάζουν οι προϋποθέσεις εξαφάνισης του, διότι η καθαυτή αντίφαση σημαίνει ότι το ίδιο το αντικείμενο με την εσωτερική του κίνηση αρνείται τον εαυτό του "εν εαυτώ".


Επιτέλους!... - Kάποιος Ελληνας μελετητής του Οδυσσέα Ελύτη, εκτός... Ιντερνέτ (!), αποφάσισε να κάνει συγκριτική μελέτη, μεταξύ της "Μαρίας Νεφέλης" του Ελύτη και της "Λευκής Θεάς" του Robert Graves, βρίσκοντας τα κοινό υπόβαθρο ανάμεσα στην αρχαία θρησκευτική παράδοση της Μεγάλης Θεάς (θέμα του Graves) και της Μούσας-Θεάς στην ποίηση του Ελύτη. Αυτή η σύντομη (αλλά και πλούσια σε υλικό) συγκριτική μελέτη του κ. Ηλία Μαγκλίνη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Διαβάζω", Μάρτιος 1997.

Δεν φαίνεται να υπήρξαν παρά ελάχιστες προηγούμενες αναφορές σ' αυτό το θέμα. Είμαστε πολύ λίγοι, όπως φαίνεται, όσοι επιχειρήσαμε μια τέτοια συσχέτιση, και ακόμη πιό λίγες οι γραπτές εκφράσεις της. Τρομάρα μας! Μία απο τις πιο σημαντικές προσπάθειες σε παρόμοια κατεύθυνση έκανε ένας φιλέλληνας, ο Jeffrey Carson έντεκα χρόνια πριν τον κ.Μαγκλίνη (ο οποίος αναφέρει βέβαια τον Carson) σε "Ειδικό Αφιέρωμα" του περιοδικού "Χάρτης" για τον Ελύτη, το 1986. Παρόμοιες εξερευνήσεις απο κάποιους άλλους φιλέλληνες ( καθώς και μία μελέτη της κ. Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν φαίνεται να... συγκίνησαν και τόσο, μέχρι τώρα, τις υψηλές διάνοιες της χώρας μας. Απο τη μικρή μειοψηφία των Ελλήνων που διαβάζουν Οδυσσέα Ελύτη, ακόμη πιο μικρή φαίνεται η μειοψηφία που τον θεωρεί "Ποιητή της Μούσας" αντί υμνητή... βοτσάλων, λιακάδων και βαρκών του Αιγαίου, κατάλληλων για τουρίστες. Πολλοί διανοούμενοι που σχολίασαν τον Ελύτη προσπέρασαν τη Θεότητα/Μούσα (που αποτέλεσε κινητήρια δύναμη της ποίησής του) θεωρώντας την δευτερεύουσα, ή και αμελητέα. Σε άλλες ακραίες περιπτώσεις, οι "διανοούμενοι" της... χούντας(!) επιχείρησαν να αλλοιώσουν και να οικειοποιηθούν το μήνυμα του "Αξιον Εστι", προορίζοντάς το για τη δική τους φασιστική συνθηματολογία ("Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών") κάτι εντελώς αντίθετο με τις προθέσεις του ποιητή. Ο Ελύτης υπήρξε περισσότερο αναρχικός, αν μπορέσει κανείς να τον διαβάζει σωστά, δηλαδή χωρίς να προσπεράσει τις λεπτές πτυχές και αιχμές του έργου του κατά της Εξουσίας. Προς μια τέτοια τολμηρή κατεύθυνση ερμηνείας του Ελύτη κινήθηκε και η "υπέροχη Λιλή" Ζωγράφου που όμως (παρά τις δυνατές και ελεύθερες ιδέες της) δεν ασχολήθηκε καθόλου με το θέμα της Μούσας. Το έργο της "Ο Ηλιοπότης Ελύτης" είχε στόχο να διαλύσει τις "συντηρητικές παρανοήσεις" αποκαλύπτοντας τον "επαναστάτη μέσα στον Ελύτη" και μ'αυτό το απλό θέμα η Μούσα-Θεά του ποιητή δεν είχε άμεσα ορατή σχέση.

Πολλά φιλάκια!